در نظام مالیاتی امروز، بسیاری از جرائم مالیاتی نه لزوماً ناشی از قصد فرار مالیاتی، بلکه نتیجه ضعف در کنترلهای داخلی، ثبت نادرست معاملات و عدم انطباق فرآیندهای مالی با الزامات قانونی است. در این میان، حسابرسی داخلی بهعنوان یکی از ابزارهای مهم حاکمیت شرکتی میتواند نقش مؤثری در شناسایی ریسکهای مالیاتی و پیشگیری از جرائم ایفا کند.
حسابرسی داخلی با بررسی مستمر فرآیندهای مالی، نحوه ثبت اسناد و انطباق عملیات با قوانین مالیاتی، این امکان را فراهم میکند که خطاها پیش از رسیدگی مأموران مالیاتی شناسایی و اصلاح شوند. در بسیاری از پروندههای مالیاتی مشاهده شده که نبود کنترلهای داخلی مؤثر موجب بروز مغایرت در دفاتر قانونی، عدم ثبت صحیح درآمدها یا هزینهها و در نهایت رد دفاتر و تشخیص مالیات بهصورت برآوردی شده است.
یکی از مهمترین کارکردهای حسابرسی داخلی، شناسایی ریسکهای مالیاتی در حوزههایی مانند معاملات با اشخاص وابسته، تهاترها، هزینههای قابل قبول مالیاتی، نحوه ثبت درآمدها و رعایت تکالیف قانونی مانند ارسال اظهارنامهها و گزارشهای فصلی است. با پایش مستمر این موارد، واحد حسابرسی داخلی میتواند قبل از تبدیل شدن یک خطا به اختلاف مالیاتی، آن را اصلاح یا به مدیریت گزارش کند.
از منظر دفاع مالیاتی نیز وجود گزارشهای حسابرسی داخلی میتواند بهعنوان یک قرینه مثبت در پروندههای مالیاتی مورد استناد قرار گیرد. زمانی که یک شرکت نشان دهد دارای سیستم کنترل داخلی و فرآیندهای نظارتی فعال است، احتمال پذیرش توضیحات و مستندات آن نزد مراجع رسیدگی افزایش مییابد.
در نهایت، تجربه بسیاری از شرکتها نشان میدهد که استقرار یک نظام حسابرسی داخلی کارآمد نهتنها موجب ارتقای شفافیت مالی میشود، بلکه بهعنوان یک ابزار پیشگیرانه مؤثر در کاهش جرائم، جرائم دیرکرد و اختلافات مالیاتی نیز عمل میکند. به همین دلیل، نگاه راهبردی به حسابرسی داخلی میتواند بخشی از مدیریت هوشمند ریسک مالیاتی در سازمانها تلقی شود.
